سیستم مدیریت محتوا (CMS) چیست؟

سیستم مدیریت محتوا، که به اختصار CMS (مخفف Content Management System) نامیده می‌شود، یک نرم‌افزار کاربردی است که بر روی سرور میزبانی وب سایت نصب و اجرا می‌گردد. این سیستم به مدیران و ویرایشگران سایت امکان می‌دهد تا محتوای مختلف وب‌سایت از جمله متن‌ها، تصاویر، ویدئوها، فایل‌ها و سایر عناصر – را به راحتی ایجاد، ویرایش، سازمان‌دهی، انتشار و حتی حذف کنند، بدون آنکه نیازی به دانش برنامه‌نویسی پیشرفته یا تغییر در ساختار و طراحی کلی سایت باشد.

CMS  یا سیستم مدیریت محتوا چیست؟

در واقع، فرآیند راه‌اندازی یک سیستم مدیریت محتوا (CMS) به این صورت است که توسعه‌دهنده یا مدیر فنی وب‌سایت، تنها یک بار اقدام به طراحی و برنامه‌نویسی هسته سیستم می‌کند. این شامل ایجاد ساختار اصلی سایت، توسعه قابلیت‌های مورد نیاز و تهیه مجموعه‌ای از قالب‌های آماده (Templates) برای انواع صفحات می‌شود. سپس، این سیستم بر روی سرور و دامنه کاربر نصب و پیکربندی می‌گردد.

پس از نصب، مدیران محتوا، ویراستاران یا حتی صاحبان کسب‌ و کار بدون دانش فنی عمیق می‌توانند به راحتی صفحات جدید ایجاد کنند، صفحات موجود را ویرایش یا حذف نمایند، محتواهای متنی، تصویری و چندرسانه‌ای را بارگذاری و سازمان‌دهی کنند، و تمام تغییرات را بلافاصله در سایت مشاهده نمایند. این رویکرد، مدیریت سایت را از پیچیدگی‌های برنامه‌نویسی مداوم رها می‌سازد و تمرکز را بر تولید و به‌روزرسانی محتوا قرار می‌دهد.

تفاوت سایت‌های استاتیک و داینامیک از منظر نیاز به CMS

در طراحی وب‌ سایت‌ های استاتیک، که محتوای آن‌ ها ثابت و بدون نیاز به تغییرات مکرر است، استفاده از سیستم مدیریت محتوا ضروری نیست. چنین سایت‌ هایی معمولاً به صورت مستقیم با زبان‌ های نشانه‌ گذاری مانند HTML، CSS و جاوااسکریپت، یا حتی با کمک ابزارهای تولیدکننده صفحات استاتیک، ساخته می‌شوند. هر گونه تغییر در محتوا نیازمند ویرایش دستی کد و بارگذاری مجدد فایل‌ ها بر روی سرور است، که برای سایت‌ های کوچک و اطلاع‌ رسانی ساده کافی و کارآمد محسوب می‌شود.

در مقابل، هنگامی که وب‌سایت داینامیک مورد نیاز باشد، یعنی سایتی که محتوای آن به طور مداوم به‌روزرسانی می‌شود، با کاربران تعامل دارد، از پایگاه داده برای ذخیره و بازیابی اطلاعات استفاده می‌کند، یا ویژگی‌هایی مانند جستجو، نظرات کاربران، سبد خرید و شخصی‌سازی محتوا را ارائه می‌دهد.

بهر ه‌گیری از یک سیستم مدیریت محتوا (CMS) تقریباً اجتناب‌ناپذیر است. CMS با فراهم کردن رابط کاربری گرافیکی و ابزارهای مدیریت محتوا، فرآیند بروزرسانی را برای افراد غیرفنی ممکن می‌سازد و نیاز به دخالت مداوم برنامه‌ نویسان را کاهش می‌دهد.

در این مقاله با انواع سیستم های مدیریت محتوا و تعاریف هر یک آشنا می شویم. همچنین ویژگی های اصلی آن ها را بیان کرده و مثال های بارزی برای آن ها می زنیم. برای آشنایی بیشتر با این مفاهیم این مقاله را دنبال کنید. 

انواع سیستم مدیریت محتوا

• سیستم مدیریت محتوای منبع باز یا Open Source
• سیستم مدیریت محتوای اشتراکی یا Software As A Service
• سیستم مدیریت محتوای اختصاصی یا Proprietary CMS

سیستم مدیریت محتوای منبع باز یا متن باز یا Open Source

سیستم مدیریت محتوا (CMS) متن باز یا اپن سورس نرم‌افزاری است برای ایجاد، مدیریت و تغییر محتوای دیجیتال. در سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز کدهای توسعه یافته به رایگان در اختیار کاربران قرار می گیرد تا به سلیقه و متناسب با نیاز در آنها دخل و تصرف کنند و آنچه که دقیقا در ذهن دارند توسعه دهند. به این معنی که کاربران می‌توانند به کد منبع آن‌ها دسترسی داشته باشند و آنها را مطابق با نیازهای خود سفارشی‌سازی کنند. 

ویژگی‌های سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز یا اپن سورس

برخی از ویژگی‌های سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز را می توان به این صورت برشمرد:

• دسترسی رایگان به کد منبع
• هزینه کمتر
• بروزرسانی‌ها و افزونه‌های وردپرس
• امنیت سایت 

1-دسترسی رایگان به کد منبع

کاربران می‌توانند به کد منبع دسترسی پیدا کرده و آن را مطابق با نیازهای خود تغییر دهند. این امکان انعطاف‌پذیری بالایی را فراهم می‌کند.

2-هزینه کمتر

اکثر سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز به صورت رایگان ارائه می‌شوند. کاربران تنها باید هزینه‌های مربوط به هاست و دامنه را پرداخت کنند.

3-بروزرسانی‌ها و افزونه‌ها

سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز دارای تعداد زیادی افزونه و بروزرسانی‌ها هستند که امکانات بیشتری را به سایت اضافه می‌کنند.

4-امنیت

با وجود اینکه برخی از سیستم‌های متن باز ممکن است آسیب‌پذیری‌های امنیتی داشته باشند، جامعه فعال توسعه‌دهندگان معمولاً به سرعت به این مشکلات پاسخ می‌دهند و به‌روزرسانی‌های امنیتی را منتشر می‌کنند.

استفاده از سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز به کاربران امکان می‌دهد تا به راحتی و با هزینه کمتر وب‌سایت‌ها و برنامه‌های وب خود را مدیریت و توسعه دهند.

انواع سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز یا open source

برخی از محبوب‌ترین سیستم‌های مدیریت محتوا متن باز عبارتند از:

• وردپرس (WordPress)
• جوملا (Joomla)
• دروپال (Dropal)
• دات نت نیوک (DotnetNuke) یا  DNN
• موجوپورتال (mojoPortal) 
• مگنتو (Magento)

1-وردپرس (WordPress)

وردپرس، یک سیستم مدیریت محتوای رایگان و متن باز است که هسته ی آن با زبان برنامه نویسی PHP نوشته شده است و از بانک اطلاعاتی MySQL برای ذخیره داده ها استفاده می کند.

وردپرس پرکاربردترین سیستم مدیریت محتوا در جهان است که برای وبلاگ‌ها و وب‌سایت‌ها استفاده می‌شود. از آنجایی که کار با وردپرس بسیار راحت است و نیاز به دانش خاصی ندارد امروزه طراحی سایت با وردپرس بسیار رایج است و بسیاری از سایت هایی که در اینترنت با آنها سر و کار دارید با استفاده از همین وردپرس طراحی شده اند.

2-جوملا (Joomla)

جوملا یکی از کامل ترین سیستم های مدیریت محتواست که با زبان برنامه نویسی PHP نوشته شده است و از بانک اطلاعاتی MySQL استفاده می کند.جوملا برای طراحی وب‌سایت‌های پیچیده‌تر مناسب است. تفاوت وردپرس و جوملا فقط در این مورد خلاصه نمیشود.

3-دروپال (Dropal)

دروپال، یک سیستم مدیریت محتوای رایگان است که مانند ورپرس و جوملا با زبان برنامه نویسی PHP نوشته شده است. این نرم افزار، یکی از محبوب ترین CMS ها می باشد و تعداد بسیار زیادی از شرکت های مطرح جهان در حال استفاده از آن می باشند.

دروپال برای وب‌سایت‌های بزرگ و پیچیده و برنامه‌های وب استفاده می‌شود.

4-دات نت نیوک (DotnetNuke) یا  DNN

DNN که مخفف عبارت DotNetNuke می باشد، یک سیستم مدیریت محتوای متن باز و مبتنی بر زبان برنامه نویسی ASP می باشد. این سیستم مدیریت محتوا به راحتی می تواند برای هر پلتفرمی از تلفن همراه سایت طراحی کند.

5-mojoPortal

یک سیستم مدیریت محتوا که بصورت متن باز و رایگان ارائه شده است و مبتنی بر زبان برنامه نویسی ASP می باشد. هدف این سیستم مدیریت محتوا ساده سازی فرآیند طراحی سایت است. در کل، تمرکز این سیستم مدیریت محتوا بر روی طراحی سایت بدون کد نویسی است

سیستم مدیریت محتوای اشتراکی یا Software As A Service

این سیستم ها که به اختصار SAAS نیز نامیده می شوند شبیه سیستم های منبع باز هستند ولی برای استفاده از آنها باید اشتراک ماهانه یا سالانه خریداری شده و تعرفه های متناسب پرداخت شود. در این سیستم ها به کدها نیز دسترسی ندارید. 

سیستم مدیریت محتوای اختصاصی یا Proprietary CMS

یک سیستم مدیریت محتوای اختصاصی یک برنامه نرم افزاری مبتنی بر وب است که برای ایجاد، مدیریت و ویرایش محتوای دیجیتال در وب سایت ها استفاده می شود. برخلاف پلتفرم‌های CMS منبع باز، یک CMS اختصاصی توسط یک شرکت یا سازمان خاص، و برای یک برند یا یک سازمان خاص توسعه داده و نگهداری می‌شوند. در رابطه با CMS های اختصاصی می توان موارد زیر را بررسی کرد:

• هزینه
• دسترسی به کد منبع
• پشتیبانی و نگهداری
• سفارشی سازی و انعطاف پذیری
• امنیت

1-هزینه

برای استفاده از چنین سیستمی نیاز به خرید مجوز یا اشتراک دارید. هزینه ها هم بسته به سطح خدمات و ویژگی های ارائه شده متفاوت خواهند بود. اما تفاوت اصلی در استفاده از این سیستم ها نسبت به سیستم های منبع باز این است که سیستم های منبع باز معمولا به صورت رایگان در اختیار شماست ولی برای سیستم های مدیریت محتوای اختصاصی بایستی هزینه نسبتا بالایی بپردازید.

2-دسترسی به کد منبع

کد منبع یک CMS اختصاصی برای عموم در دسترس نیست و کاربران نمی توانند نرم افزار اصلی را بیش از گزینه های ارائه شده توسط ارائه دهنده سیستم تغییر دهند یا سفارشی کنند.

3-پشتیبانی و نگهداری

ارائه دهنده سیستم، وظیفه پشتیبانی رسمی، به روز رسانی و نگهداری سیستم را به عهده دارد. این ویژگی به درد مشتریانی میخورد که به دنبال خدمات مشتری قابل اعتماد و به روز رسانی منظم هستند ولی تمایلی به مدیریت این جنبه ها ندارند.

4-سفارشی سازی و انعطاف پذیری

CMSهای اختصاصی در مقایسه با سیستم های منبع باز معمولا محدودتر هستند. سفارشی سازی اغلب به آنچه ارائه دهنده سیستم اجازه می دهد محدود می شود.

5-امنیت

همانطور که وظیفه پشتیبانی و نگهداری سیستم به عهده ارائه دهنده است، تامین امنیت نیز در حیطه وظایف او قرار می گیرد. ارائه دهنده های CMSهای اختصاصی ویژگی های امنیتی قوی را به عنوان بخشی از پکیج خود ارائه می دهند و مسئولیت رسیدگی به آسیب پذیری های امنیتی و ارائه به روز رسانی ها هستند.

با وجود محدودیت‌های انعطاف‌پذیری و هزینه‌های بالاتر در مقایسه با سیستم های مدیریت منبع باز، کسب‌وکارها ممکن است متناسب با نیازهایشان یک CMS اختصاصی را برای پشتیبانی اختصاصی، قابلیت اطمینان و ویژگی‌های خاص انتخاب کنند.

امکانات و قابلیت های یک سیستم مدیریت محتوا

• مدیریت اطلاعات ارسال شده توسط کاربران
• امکان مدیریت محتوا و اطلاعات صفحات سایت به سادگی
• قابلیت چند زبانه بودن
• قابلیت ایجاد نقشه سایت داینامیک
• قابلیت ایجاد فرم به منظور دریافت اطلاعات کاربران
• امکان جستجو در مطالب سایت
• بهینه سازی تصاویر آپلود شده
• گزارش آمار بازدید از صفحات مختلف سایت
• قابلیت پشتیبانی از فرمت های مختلف اطلاعات شامل متن، تصویر، فایل و …

مزایای استفاده از سیستم مدیریت محتوا (CMS)

• ساده‌ سازی فرآیند طراحی سایت

CMS با قالب‌ ها و ابزارهای آماده، طراحی سایت را ساده می‌کند و نیاز به کدنویسی پیچیده را از بین می‌برد.

• اعمال تغییرات و ایجاد صفحات جدید در زمان کوتاه

مدیر سایت می‌تواند به راحتی محتوای صفحات را ویرایش کرده یا صفحات جدید ایجاد کند، بدون اینکه ساختار فنی سایت تغییر کند.

• هدایت آسان‌ تر کاربران به بخش‌ های مختلف سایت

امکان ایجاد منوها، دسته‌بندی‌ ها و لینک‌ های داخلی باعث میشود کاربران سریع‌ تر به محتوای مورد نظر خود دسترسی پیدا کنند.

• امنیت بالاتر سایت

CMS ها معمولاً دارای به‌روزرسانی‌ های منظم امنیتی هستند و امکان تعیین سطح دسترسی برای کاربران مختلف را فراهم می‌کنند.

• کاهش هزینه های نگه‌ داری سایت

بسیاری از امور مدیریتی بدون نیاز به برنامه نویس انجام می‌شود و این موضوع هزینه‌ های پشتیبانی و نگه‌ داری را کاهش می‌دهد.

• قابلیت رشد و توسعه ساده‌ تر سایت

با استفاده از افزونه‌ ها و ماژول‌ ها می‌توان امکانات جدیدی به سایت اضافه کرد، بدون نیاز به بازطراحی کامل.

• کاهش محتوای تکراری در سایت

مدیریت متمرکز محتوا باعث می‌شود اطلاعات بصورت منظم استفاده شوند و از تکرار بی‌ مورد مطالب جلوگیری شود.

• افزایش انعطاف‌ پذیری سایت

تغییر قالب، ساختار یا امکانات سایت به‌ سادگی امکان‌پذیر است و سایت می‌ تواند با نیاز های جدید هماهنگ شود.

• عدم نیاز به تسلط به HTML و برنامه‌نویسی

کاربران از طریق ویرایشگرهای ساده و گرافیکی می‌توانند محتوا را مدیریت کنند، بدون دانش فنی خاص.

• مدیریت محتوا به‌ صورت غیرمتمرکز

چندین کاربر با نقش‌های مختلف می‌توانند به‌طور هم‌زمان روی سایت کار کنند، بدون تداخل در وظایف یکدیگر.

ویژگی های یک سیستم مدیریت محتوای خوب

• محیط کاربری ساده

یک CMS مناسب باید رابط کاربری واضح و قابل فهمی داشته باشد تا کاربران با هر سطح دانش بتوانند به‌ راحتی با آن کار کنند و مدیریت سایت برایشان زمان‌ بر نباشد.

• چندکاربره بودن

امکان تعریف چندین کاربر با سطوح دسترسی مختلف از ویژگی‌ های مهم CMS است تا نویسندگان، ویراستاران و مدیران بتوانند همزمان و بدون تداخل فعالیت کنند.

• سرعت بالای انتشار مطالب در سایت

سیستم مدیریت محتوا باید امکان انتشار سریع مطالب را فراهم کند تا محتوا در کوتاه‌ ترین زمان ممکن در سایت نمایش داده شود.

• ویرایش راحت و آسان محتوا

وجود ویرایشگرهای ساده و گرافیکی باعث می‌شود کاربران بتوانند متن، تصویر و سایر محتواها را بدون نیاز به دانش فنی ویرایش کنند.

• بهینه بودن برای موتورهای جستجو (SEO)

یک CMS خوب باید ابزارهایی برای مدیریت متاتگ‌ ها، عنوان صفحات و ساختار لینک‌ها داشته باشد تا سایت در نتایج موتورهای جستجو رتبه بهتری کسب کند.

• پشتیبانی از زبان فارسی

پشتیبانی کامل از زبان فارسی و نمایش صحیح متون راست‌به‌چپ، برای سایت‌ های فارسی‌ زبان یک ویژگی ضروری محسوب می‌شود.

• ایجادURLهای سئو شده

امکان ایجاد آدرس‌ های کوتاه، خوانا و مرتبط با محتوای صفحه به بهبود سئو و درک بهتر کاربران و موتورهای جستجو کمک می‌کند.

سخن آخر

نرم‌افزار مدیریت محتوا یا Content Management System تمامی ابزار های لازم برای مدیریت یک وبسایت را در اختیار کاربران قرار می‌دهد؛ از مدیریت ساختار سایت و نحوه نمایش صفحات گرفته تا کنترل منو ها و ارتباط منطقی بخش‌ های مختلف با یکدیگر. این ویژگی‌ ها باعث می‌شود فرآیند مدیریت سایت سریع‌ تر، ساده‌تر و منعطف‌ تر انجام شود و حتی افراد با دانش فنی محدود نیز بتوانند بصورت مستقل سایت خود را اداره کنند.

در این میان، استفاده از سیستم‌ های مدیریت محتوای محبوب مانند وردپرس، گزینه‌ ای مناسب برای بسیاری از کسب‌ و کار ها محسوب می‌شود؛ چرا که علاوه بر سهولت مدیریت، امکان توسعه، سئوپذیری مناسب و تنوع بالای قالب‌ ها و افزونه‌ ها را فراهم می‌کند. برای آشنایی بیشتر با این روش، می‌توانید به صفحه طراحی سایت وردپرسی مراجعه کنید و با مزایا و کاربردهای آن آشنا شوید.

از سوی دیگر، در پروژه‌هایی که نیاز به امکانات خاص، طراحی منحصر به‌ فرد و پیاده‌سازی دقیق مطابق با نیاز های کسب‌ و کار وجود دارد، استفاده از طراحی اختصاصی انتخاب مناسب‌ تری خواهد بود. در این حالت، سایت کاملاً سفارشی‌ سازی می‌شود تا هویت برند و تجربه کاربری به بهترین شکل ممکن ارائه گردد. اطلاعات تکمیلی در این زمینه در صفحه طراحی سایت اختصاصی در دسترس است.

در مجموع، سیستم‌های مدیریت محتوا نقش مهمی در ساده‌سازی حضور آنلاین کسب‌وکارها ایفا می‌کنند و این امکان را میدهند تا بدون پیچیدگی‌ های فنی، وب‌ سایتی حرفه‌ ای، قابل توسعه و کارآمد راه اندازی و مدیریت شود.